Wadium przetarg publiczny

Pojęcie wadium w zamówieniach publicznych

Ustawa Prawo zamówień publicznych nie zawiera bezpośredniej definicji wadium. Przepisy jedynie regulują zasady ustalania jego wysokości, dopuszczalne formy wniesienia, a także warunki związane z zatrzymaniem i zwrotem wadium. Natomiast z przepisów Kodeksu cywilnego odnoszących się do aukcji i przetargów, na które wskazuje art. 8 PZP, można wywnioskować, że wadium stanowi formę zabezpieczenia. Polega ono na wniesieniu określonej kwoty pieniędzy lub odpowiedniego zabezpieczenia jej zapłaty. 

Znaczenie  wadium – zabezpieczenie roszczenia o zawarcie umowy

Główną funkcją wadium jest zabezpieczenie przetargowe. Najczęściej to wykonawca uchyla się od podpisania umowy po wygranym przetargu, często z powodu zmiany okoliczności – na przykład wzrostu cen materiałów, które mogą wpłynąć na opłacalność realizacji kontraktu. Wadium zabezpiecza jednak również wykonawcę, gdy zamawiający rezygnuje z podpisania umowy pomimo wyboru jego oferty. W takiej sytuacji wykonawcy przysługuje prawo domagania się podwójnej kwoty wadium, choć takie przypadki rzadko występują w praktyce.

Ponadto wadium ma charakter prewencyjno-stymulujący – zmusza wykonawcę do starannego przygotowania oferty i realistycznej kalkulacji kosztów, dzięki czemu podpisanie umowy powinno być korzystne i opłacalne.

Wadium powinno zabezpieczać ofertę przez cały okres jej związania, obejmujący czas od momentu złożenia oferty aż do podpisania umowy na realizację wybranego zamówienia. Okres ten może trwać maksymalnie 90 dni, jednak w praktyce najczęściej wynosi około 30 dni.

Funkcje sankcyjne i selekcyjne wadium

Wadium pełni także funkcję sankcyjną. Dla wykonawcy jest to kara za niesłuszne wycofanie się z przetargu – zarówno po wyborze jego oferty, jak i w trakcie postępowania, na przykład w wyniku niezłożenia lub niewłaściwego uzupełnienia wymaganych dokumentów czy odmowy poprawienia błędów w ofercie.

Z kolei z perspektywy zamawiającego wadium stanowi formę rekompensaty za potencjalne straty związane z oczekiwaniem na zawarcie umowy. Jego zatrzymanie jest substytutem odszkodowania za szkodę wynikającą z niepodpisania kontraktu przez wykonawcę.

Wadium ma również charakter selekcyjny – stanowi barierę finansową, która eliminuje uczestników o słabej kondycji finansowej. W praktyce wykonawca, który nie jest w stanie zabezpieczyć kwoty zwykle do kilku procent wartości zamówienia, może mieć trudności z realizacją kontraktu.

Formy wnoszenia wadium

Zgodnie z przepisami Ustawy – Prawo zamówień publicznych, wykonawca może wnieść wadium w jednej lub kilku z następujących form:

• w formie pieniężnej,
• jako poręczenie bankowe lub poręczenie spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej,
• w formie gwarancji bankowej,
• w formie gwarancji ubezpieczeniowej,
• jako poręczenie udzielone przez fundusz poręczeniowy.

Charakter fakultatywny – decyzja o wymaganiu wadium należy do zamawiającego

Warto podkreślić, że żądanie wniesienia wadium nie jest obligatoryjne. Zamawiający podejmuje decyzję o jego wymaganiu i jeśli zdecyduje się na ten krok, musi to jasno wskazać w dokumentacji przetargowej, w szczególności w specyfikacji warunków zamówienia.

Wysokość wadium – jaką kwotę można wymagać?

Zasadniczo, zamawiający ustala wartość wadium, która nie może przekraczać 3% wartości zamówienia, o ile postępowanie dotyczy zamówień przekraczających progi unijne. W przypadku zamówień o wartości poniżej tych progów, górna granica wadium wynosi 1,5% wartości zamówienia. Oznacza to, że procentowy udział wadium w wartości zamówienia stanowi maksymalny limit, którego nie można przekroczyć.

Jednocześnie zamawiający ma swobodę w ustalaniu konkretnej wysokości wadium i może wymagać kwoty niższej niż wskazane limity – zarówno poniżej 3%, jak i 1,5%, w zależności od potrzeb i charakteru danego postępowania.

Warto również podkreślić, że przez „wartość zamówienia” rozumiane jest szacunkowe wynagrodzenie wykonawcy wyrażone w kwocie netto, czyli bez VAT, ustalone zgodnie z odpowiednimi przepisami Prawa zamówień publicznych. Jest to kwota, jaka przewiduje się do wypłaty wykonawcy za realizację zamówienia.

Orzecznictwo:

Wadium wzorowane na instytucji zadatku, stanowi „zryczałtowany surogat odszkodowania” i ma służyć stworzeniu bariery przed udziałem w postępowaniu podmiotów niedysponujących środkami finansowymi oraz gwarancję zawarcia umowy po zakończeniu postępowania przetargowego. Zamawiający może określić w warunkach przetargu sytuacje, po zaistnieniu których powstanie po jego stronie uprawnienie do zatrzymania wadium. 

( Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 21 czerwca 2024 r. II CSKP 718/23 )

Jeżeli masz dodatkowe pytania dotyczące wadium, jego zastosowania lub innych aspektów zamówień publicznych, zachęcamy do kontaktu z naszą kancelarią. Oferujemy wsparcie i profesjonalne doradztwo, dostosowane do specyfiki Twojej sytuacji. W przypadku niesłusznej decyzji o zatrzymaniu wadium, pomożemy Ci złożyć skuteczne odwołanie do KIO.

Chętnie udzielimy odpowiedzi na wszelkie wątpliwości i pomożemy zabezpieczyć interesy – zapraszamy do współpracy!